Kunst en
dementiezorg
in Nederland

Ook in Nederland wordt het belang van kunst voor de kwaliteit van leven van mensen met dementie steeds meer ingezien. Kunst en dementie is een van de speerpunten van het nationale programma Deltaplan Dementie.

Er gebeurt al veel. Participatieve kunstprojecten vanuit muziek, beeldende kunst, poëzie, clowning en andere disciplines worden zowel intramuraal als buiten zorginstellingen aangeboden. Zorgcentra betrekken kunstenaars/ontwerpers bij de inrichting van de leefomgeving. Tegelijk wordt in een vorig jaar verschenen Startnotitie Kunst en dementie opgemerkt dat het nog lang niet vanzelfsprekend is om ‘culturele interventies’ in de zorg te integreren. Er zijn knelpunten op het gebied van onbekendheid en draagvlak; financiering; de plek van kunst en dementie in het beroepsonderwijs; onderzoek naar passend bewijs.

Het Deltaplan Dementie wil waar mogelijk een oplossing bieden voor dergelijke knelpunten door de implementatie van de kunsten in de zorg en ondersteuning van mensen met dementie een steviger fundament te geven.

De startnotitie sluit aan bij de ZonMw Kennissynthese Kunst en Positieve Gezondheid (2017). Omdat kennis over de waarde van kunst en cultuur in de langdurige zorg erg versnipperd is, voerde in opdracht van ZonMw een consortium van Hogeschool Windesheim, Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) en Movisie deze kennissynthese uit. Waar in het rapport de doelgroep wordt beperkt tot mensen die langer dan een jaar zorg en ondersteuning (gaan) ontvangen, wordt in de startnotitie ook het belang benadrukt van bewustwording bij studenten, medewerkers zorg en welzijn en bestuurders. Culturele interventies vanuit het Deltaplan Dementie worden als volgt gedefinieerd: een planmatig project door een kunst of cultuurprofessional en een zorg- of welzijnsprofessional gericht op zowel mensen die zorg (gaan) ontvangen of (gaan) bieden met als doel de positieve gezondheid voor mensen met dementie en hun naasten te bevorderen.

Mooie voorbeelden
Op veel plekken worden al projecten op het gebied van muziek, beeldende kunst, poëzie, clowning en andere kunstdisciplines aangeboden aan mensen met dementie. Dat dit een positief effect heeft, blijkt onder andere uit de vierdelige serie ‘Krasse Kunst’, die in opdracht van lidorganisatie Stichting RCOAK is gemaakt. Een ander voorbeeld is het project Bedtime stories dat lidorganisatie gemeente Den Haag ondersteunt. Wekelijks leest een acteur voor aan kwetsbare ouderen uit de buurt uit een bekend literair werk over een bepaald thema. De ouderen leven weer op door herinneringen op te halen aan vroeger en daar met elkaar over in gesprek te gaan. Bij Alzheimer Fluisteren, een methode die Adelheid Roosen en Anne-Marth Hogewoning van lidorganisatie Female Economy ontwikkelden. staat een andere benadering van mensen met dementie centraal: accepteer je naaste met dementie zoals hij of zij nu is en stap over je eigen gêne heen door te zoeken naar manieren om opnieuw contact te leggen met je naaste. Een mooi voorbeeld is een zoon die niet bij zijn moeder met dementie in bed durft te liggen, maar dit uiteindelijk toch doet omdat hij merkt dat zij er rustig van wordt. Deze intieme momenten worden vastgelegd door een professionele fotograaf, waardoor het initiatief is getransformeerd in een bijzonder kunstproject. De deelnemers krijgen kaarten en posters met de foto, die ze kunnen uitdelen aan anderen. De ledenwerkgroep Belevingsgerichte Zorg benoemde vorig jaar in het projectidee ‘Een beleefplan voor iedereen’ levensverhalen als een kapstok voor culturele en andere interventies, die de zintuigen prikkelen.

Zie voor de Startnotitie Kunst en dementie: deltaplandementie.nl.

Kunst en Positieve gezondheid. Een overzichtsstudie van culturele interventies met mensen die langdurig zorg en ondersteuning ontvangen. Download Kunst en-positieve-gezondheid.