Tool voor analyse en verbetering van samenwerking

VISIE

 Antoinette Bolscher ontwikkelde moreel ecologisch perspectief

U zult het vast herkennen, samenwerking kan meer of minder soepel verlopen. Wat kan bijdragen aan goed samenwerken? Dat was het onderwerp van mijn onderzoek, waar ik 29 oktober jl. op ben gepromoveerd.

We werken samen om iets te realiseren. Bijvoorbeeld goede ouderenzorg. Om die zorg te bieden, hebben we elkaar nodig. Professionals werken samen, verschillende zorgorganisaties werken samen. We werken samen omdat we van elkaar verschillen – ieder heeft een eigen deskundigheid, een eigen inbreng. Juist door de verschillen vullen we elkaar aan. Maar de verschillen kunnen ook spanningen geven. Ieder heeft een eigen taal, eigen kaders, eigen specifieke belangen, naast het gezamenlijke belang waarvoor we samenwerken. En als er verschillen zijn, is er vaak ook sprake van macht en afhankelijkheid. Wat mij intrigeert is: hoe kunnen we, met die inherente verschillen en spanningen, dan toch goed, in de zin van moreel goed, samenwerken? En daarmee bedoel ik: hoe doen we in samenwerking het goede op een goede manier?

Ik denk dat dit morele perspectief, naast andere perspectieven, om een aantal redenen van belang is:

  • Wat er moreel op het spel staat in de samenwerking, het gemeenschappelijke en maatschappelijke belang, verdwijnt nogal eens van tafel of raakt ondergesneeuwd onder bijvoorbeeld economische of strategische belangen. En dat gaat dan ten koste van bijvoorbeeld de mensen die zorg nodig hebben.
  • Ook zie ik dat er vaak weinig aandacht is voor het proces – hóe werken we samen, werken we samen op een manier die deugt en deugd doet? We modderen vaak maar door, terwijl we wellicht beter kunnen, wat ook meer voldoening zou geven.
  • De morele dimensie kan ook heel lastig zijn – het gaat vaak om afwegingen wat nu het goede is om te doen. Dat kan lastig zijn omdat er vaak meer tegelijk op het spel staat. Die spanningen en dilemma’s blijven vaak impliciet, onbewust en onuitgesproken. Maar je voelt ze wel als een knoop in je buik.

Mijn proefschrift zegt niet precies wat het moreel goede is in samenwerken. Want wat goed is, kan alleen in de specifieke situatie, met elkaar, worden besproken. En de meningen kunnen ook verschillen, dat is niet altijd eenduidig; dat vraagt gesprek met elkaar. Normatieve professionalisering, het gedachtengoed waarbinnen ik mijn onderzoek heb gedaan, geeft daarbij wel richting – het gaat om: goed werk, met en voor anderen, in het licht van een rechtvaardige samenleving (H. van Ewijk, Kunneman, 2013).

Antoinette Bolscher

Vanuit dit discours van normatieve professionalisering heb ik een moreel ecologisch perspectief ontwikkeld om goed samenwerken te onderzoeken en daaraan bij te dragen. Kern van dit perspectief is dat er inhoudelijk in de samenwerking moreel iets op het spel staat – een maatschappelijk belang (bijvoorbeeld goede zorg). ‘Wat moreel op het spel staat’ kan van tafel verdwijnen. Dan kan het nodig zijn om daarvoor op te komen: het belang van ‘wat moreel op het spel staat’ moet dan worden gesteld (Nap, 2012), of er moet waardig voor worden gestreden (J. van Ewijk, 2013). In het proces, de wijze van samenwerken, gaat het erom of je ziet hoe je elkaar kunt aanvullen en wat je van elkaar nodig hebt in de samenwerking; dat vraagt aandachtige afstemming op elkaar (Tronto, 1993, 2013). Het kan ook nodig zijn om tegenspel te bieden aan de ander, bijvoorbeeld als de ander onverschillig is over ‘wat moreel op het spel staat’ of zijn macht misbruikt; dan is het nodig om moreel weerwerk te bieden, om macht ‘ten goede’ in te zetten (Nap, 2015), om een ander vreedzaam te begrenzen (Kunneman, 2012) of om vrijmoedig tegen te spreken (Foucault, 2011).

Het ecologische in het perspectief maakt zichtbaar dat er behalve samenwerking ook concurrentie en onderlinge strijd kan zijn, er zijn spanningen en tegenstellingen. En vanuit ecologisch perspectief gaat het niet alleen om de kwaliteit van de relaties en interacties in het hier en nu. Wat we hier en nu doen werkt door in omringende relaties en naar andere niveaus in een organisatie of samenwerking. Dat betekent dat relaties en interacties elkaar kunnen versterken. Juist daarom is het morele zo belangrijk en dat is ook de kern van mijn moreel ecologisch perspectief: het morele kan een verbindende werking hebben in de relaties en zo de samenwerking en het netwerk van samenwerking versterken. Die doorwerking in relaties en interacties zien we vaak niet direct zelf en zijn we ons lang niet altijd bewust. Maar dat dat zo kan werken, heb ik gezien in mijn onderzoek.

Mijn moreel ecologisch perspectief is een analysetool gebleken om samenwerking te onderzoeken, beter te begrijpen en te beschrijven. Én is een hulpbron gebleken om bij te dragen aan goede samenwerking. Mijn conclusie is dat het een waardevol perspectief is, dat aandacht verdient, juist in een tijd en situatie waarin ‘wat moreel op het spel staat’, goede zorg, of andere maatschappelijke belangen, onder druk staan en samenwerking complexer wordt.

Antoinette Bolscher

Links:
https://eburon.nl/product/goed-samenwerken-in-moreel-ecologisch-perspectief/
http://www.antoinettebolscher.nl/

Literatuur:

Ewijk, Hans van, & Kunneman, Harry (red.) (2013), Praktijken van normatieve professionalisering. Amsterdam: SWP.

Ewijk, Jan van (2013). Het belang van ‘waardig strijden’ voor normatieve professionalisering. In Hans van Ewijk & Harry Kunneman (red.), Praktijken van normatieve professionalisering (pp. 359-387). Amsterdam: SWP.

Foucault, Michel (2011). De moed tot waarheid: Het bestuur van zichzelf en de anderen II: Colleges aan het Collège de France (1983-1984). Amsterdam: Boom.

Kunneman, Harry (2012). Het belang van moreel kapitaal in zorg en welzijn. Paul Cremerslezing 2012. Rijswijk: Stichting Paul Cremers.

Nap, Jan (2012). Vragen naar goed politiewerk: Belang-stellend ontwikkelen van de alledaagse praktijk. Een proeve van normatieve professionalisering. (Proefschrift). Politieacademie. Boom Lemma.

Nap, Jan (2015). Macht ten goede. Waardenwerk, 16(61), 8-17.

Tronto, Joan C. (1993). Moral boundaries: A political argument for an ethic of care. New York: Routledge.

Tronto, Joan C. (2013). Caring democracy: Markets, equality, and justice. New York University Press.

0 Shares