Euthanasie bij dementie: ouderenartsen hebben diepe twijfels

Kun je euthanasie verlenen aan een patiënt met gevorderde dementie op grond van een schriftelijke wilsverklaring? De wet zegt van wel, maar uit een pas verschenen verkenning van Verenso, beroepsvereniging van specialisten ouderengeneeskunde, spreekt diepe twijfel. Verenso bracht in kaart welke dilemma’s haar leden in de praktijk tegenkomen. Belangrijke uitkomst: er moet meer helderheid komen over de professionele invulling van de zorgvuldigheidscriteria.

De euthanasiewet (art. 2 lid 2) stelt dat een eerder opgesteld schriftelijk euthanasieverzoek het mondeling verzoek kan vervangen. Maar met een euthanasieverklaring alleen wordt nog niet voldaan aan alle wettelijke zorgvuldigheidseisen. De formule dat die ‘van overeenkomstige toepassing zijn’ biedt nauwelijks houvast. In de praktijk blijkt het met name moeilijk te bepalen of sprake is van een ‘vrijwillig en weloverwogen verzoek’ van de patiënt. Artsen merken dat patiënten tijdens het ziekteproces vaak hun grenzen verleggen. Wie een schriftelijke wilsverklaring heeft opgesteld, kan daar later anders over denken.

Een belangrijke conclusie van de verkenning is dat er geen eenduidig antwoord is. De wilsverklaring is geen waardebon die op elk moment kan worden ingewisseld, maar draagt bij aan het proces om te komen tot passende zorg rond het levenseinde. Euthanasie kan daar in uitzonderlijke gevallen onderdeel van zijn. Uit de verkenning kwamen onderstaande zes uitkomsten naar voren:

  • Zorg voor mensen met dementie vraagt om palliatieve zorg. Euthanasie is slechts een van de mogelijke medische beslissingen rond het levenseinde.
  • Tijdig en herhaaldelijk spreken over wensen en verwachtingen is belangrijk inde zorg voor patiënten met dementie.
  • Euthanasie komt zelden voor bij ter zake wilsonbekwame patiënten met dementie en een schriftelijke euthanasieverklaring omdat in de praktijk vaak niet aan de zorgvuldigheidseisen wordt voldaan. Meer duidelijkheid over de professionele invulling van de zorgvuldigheidscriteria is gewenst.
  • Euthanasie bij ter zake wilsonbekwame patiënten met dementie en een schriftelijke euthanasieverklaring is bijzonder complex en vraagt om verhelderend onderzoek.
  • Collegiaal overleg en duidelijke kaders zijn belangrijk bij het afwegen van complexe medische beslissingen rond levenseinde.
  • Maatschappelijke aandacht is nodig voor een reëel beeld over het levenseinde en de waarde van een schriftelijke euthanasieverklaring.

Samen met de KNMG zoekt Verenso in een project een antwoord op de vraag onder welke voorwaarden het professioneel verantwoord is om euthanasie uit te voeren bij mensen met dementie. Doel is om artsen te ondersteunen om professioneel invulling te kunnen geven aan de zorgvuldigheidseisen in de euthanasiewet.

Download de Verkenning euthanasie bij gevorderde dementie op de website van Verenso.

(Zie: COLUMN)