Hoe een leven met ernstige beperking waardevol kan zijn

Veel ouderen met ernstige fysieke beperkingen of dementie ervaren hun leven nog steeds als waardevol. Volgens geestelijk verzorger Peterjan van der Wal komt dat vooral omdat zij zich verbonden voelen met de mensen om hen heen. In deze relaties spelen wederkerigheid en gelijkwaardigheid een belangrijke rol.

In Van der Wals dissertatie Wat maakt het leven de moeite waard? komen mensen aan het woord met ernstige fysieke beperkingen of dementie. Zij wonen thuis of in een verpleeghuis. Zij vertellen wat voor hen het leven de moeite waard maakt en hoe zij in staat blijken hun leven te leven en als waardevol te ervaren. Je verbonden kunnen en willen voelen met de mensen en de dingen om je heen blijkt het belangrijkst. Wederkerigheid en gelijkwaardigheid zijn daarbij van grote betekenis, ook om autonomie te kunnen ervaren.

Het sociale netwerk blijkt meestal uitgebreider dan vaak wordt gedacht. Specifiek voor mensen met beginnende dementie betekent lotgenotencontact veel. Herinneringen spelen een opvallende rol, en kunnen de betekenis hebben van een ‘levende relatie’. Daarnaast vinden deze ouderen het erg belangrijk om iets te doen te hebben: dat varieert van pure passie tot louter tijdverdrijf. Passie voegt het meeste toe aan de ervaren kwaliteit van leven. Iets doen voor een ander staat bovenaan. Nagenieten is voor hen even belangrijk als genieten, rust is even vanzelfsprekend en noodzakelijk als actief zijn.

Van der Wal komt met een aantal aanbevelingen voor de praktijk van de intensieve zorg. Zet in op een meer persoonsgerichte benadering. Het is goed om meer aandacht te hebben voor iemands passie of leefplezier en het bieden van perspectieven voor zin: ook ouderen die permanent van intensieve zorg afhankelijk zijn willen iets voor een ander kunnen en mogen betekenen. Ook pleit hij voor meer keuzevrijheid tussen thuis wonen en in een zorgomgeving, om daarmee meer recht te doen aan de eigen regie en autonomie en aan de individuele behoeften en verlangens van mensen.

P. van der Wal, Wat maakt het leven de moeite waard? Ouderen aan het woord die permanent van intensieve zorg afhankelijk zijn (proefschrift UvH), Utrecht 2018. Uitgeverij Boekencentrum, ISBN 978 90 239 5238 1, € 17,99, verkrijgbaarheid via de boekhandel en online.

Commentaar
Gedreven door behoefte aan aandacht voor kwetsbaarheid en aan positieve connotaties bij ‘afhankelijkheid’ richt Van der Wal zijn aandacht op mensen die de wil en levensmoed hebben om een leven in permanente afhankelijkheid van intensieve zorg te leiden.

Impliciet wijst het proefschrift ons op ons onvermogen los te komen van het oppervlakkige beeld van ouderdom: verval, aftakeling en verlies van persoonlijke waardigheid. Een onvermogen dat we vervolgens maskeren met afkeer (of zelfs walging) en met oplossingen om maar niet de greep op het leven te verliezen.

Belangrijke invloeden op gelukkig en gezond ouder worden ontstaan vaak al op jongere leeftijd. Wat geven wij onze jongeren mee, als samenleving maar ook als ouders in de opvoeding van onze kinderen? Van der Wal geeft woorden aan wat het leven de moeite waard maakt voor van intensieve zorg afhankelijke ouderen, gezien door de ogen van de ouderen zelf. Meerdere domeinen blijken een rol te kunnen spelen. We kunnen bijvoorbeeld denken aan: ‘relaties en verbondenheid’, ‘iets doen: van passie tot tijdverdrijf’ en ‘innerlijke kracht en de wil om van betekenis te zijn tot het einde’. De bereidheid zin te willen zien, zin te kunnen zien, daar begint het misschien wel mee. Daar gaat levenskunst vanuit.

Charlotte Molenaar
humanistisch geestelijk verzorger

Deel HOLOS
Facebooktwittermail