Kwaliteitskader palliatieve zorg

Vanaf 2020 moet iedereen verzekerd zijn van goede palliatieve zorg op de juiste plaats, op het juiste moment en door de juiste zorgverleners. Om voor patiënten, naasten en zorgprofessionals te verhelderen wat dit betekent, hebben IKNL en Palliactief een kwaliteitskader met passende financiering ontwikkeld. U vindt het hier.

Het moet bijdragen aan een landelijk eenduidig beleid. Wensen en zorgvragen van patiënt en naasten op fysiek, psychisch, sociaal en spiritueel gebied vormen het uitgangspunt voor de geboden zorg. De Knelpuntenanalyse palliatieve zorg in de eerstelijn en het rapport Palliatieve zorg in Nederlandse ziekenhuizen hebben duidelijk gemaakt welke obstakels er op dit moment zijn en wat de wensen zijn voor de kwaliteit van palliatieve zorg in de toekomst. Patiënten, zorgverleners en zorgverzekeraars hebben met dit kwaliteitskader gezamenlijk overeenstemming bereikt over wat kwalitatief goede palliatieve zorg is.

Ook is de financiering in kaart gebracht. Mogelijkheden en onmogelijkheden zijn zowel voor de eerste- als de tweedelijn geïnventariseerd. Dit heeft geresulteerd in de Handreiking financiering palliatieve zorg 2018. Hierin worden de huidige knelpunten beschreven en staan alle mogelijkheden voor financiering van palliatieve zorg in 2018 op een rij.

Bij de ontwikkeling van het kwaliteitskader bleek dat de aan palliatieve zorg gerelateerde begrippen vaak verschillend geïnterpreteerd worden. Om te zorgen voor eenheid van taal is een begrippenkader opgenomen. Bovendien is het kwaliteitskader voorzien van een overzicht van (gevalideerde) meetinstrumenten en komt er komend voorjaar een patiëntenversie van het kwaliteitskader.

Samen met de betrokken organisaties van patiëntenvertegenwoordiging, zorgverleners en zorgverzekeraars zal een plan worden ontwikkeld voor implementatie. Hiervoor zal onder meer een coördinatieplatform worden opgericht waarin deze organisaties zijn vertegenwoordigd.

Het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland – inclusief begrippenkader – wordt op www.pallialine.nl gepubliceerd, waarbij verwezen wordt naar relevante richtlijnen en meetinstrumenten voor de palliatieve zorg.


Commentaar

Dit kwaliteitskader, geautoriseerd door de Patiëntenfederatie Nederland, Verenso, VGVZ, V&VN, FMS, NVPO, NHG en Zorgverzekeraars Nederland definieert wat de kwaliteitseisen van de palliatieve zorg in Nederland moeten zijn. Verdeeld over tien domeinen wordt steeds een standaard voor goede zorg genoemd, met de daarbij behorende criteria.

Uit de kernwaarden en principes (domein 1) blijkt duidelijk dat het hele kwaliteitskader gebouwd is rondom gepersonaliseerde zorg, waarbij de patiënt zich veilig, gezien en gehoord voelt, afgestemd op de eigen normen, waarden, wensen en behoeften rondom leven en sterven.

In de uitwerking hiervan is veel aandacht besteed aan structuur en proces (domein 2). Vroegtijdige her- en erkenning van palliatieve zorgbehoeften wordt terecht genoemd als eerste aandachtspunt; te vaak vindt markering nog te laat plaats. Als gespreksmethodiek voor palliatieve zorgverlening wordt gezamenlijke besluitvorming genoemd, die gebruikt kan worden om proactieve zorgplanning te starten: een continu en dynamisch proces waarin de levensdoelen en keuzes van de patiënt centraal staan. De gemaakte keuzes en acties dienen vervolgens steeds vastgelegd te worden in een individueel zorgplan. Hierbij wordt aangeraden om interdisciplinair te werken, omdat zo de multidimensionele benadering het beste tot zijn recht komt. Ook moet steeds aandacht uitgaan naar de mantelzorger. Om een en ander goed te laten verlopen dient voor iedereen duidelijk te zijn wie de hoofdbehandelaar is en wie de centrale zorgverlener, en moet 24/7 bereikbaarheid gegarandeerd te zijn. Een netwerk palliatieve zorg kan een belangrijke rol spelen in het effectief en efficiënt samenwerken van alle betrokkenen.

Om dit alles te bewerkstelligen dienen betrokken zorgverleners gekwalificeerd te zijn en blijven.

Als kwaliteitscriteria voor de diverse domeinen van palliatieve zorg (fysiek, sociaal, psychologisch en spiritueel) wordt naar de desbetreffende richtlijnen verwezen; er wordt uitgebreid ingegaan op sociaal welzijn. Aparte aandacht wordt vervolgens besteed aan het markeren van de stervensfase en de zorg in deze fase, alsmede aan het geven van passende aandacht voor verlies en rouw van de naasten. Ten slotte wordt aandacht besteed aan ethische en juridische aspecten, en bevat het kwaliteitskader een heldere begrippenlijst.

Een breed gedragen, zorgvuldig opgesteld kwaliteitskader dat een boost kan geven aan de kwaliteit van palliatieve zorg in Nederland op voorwaarde dat dit in de eerste jaren vooral gebruikt wordt voor interne kwaliteits-verbetertrajecten! Als dit kwaliteitskader, dat zijn effect op de zorg nog moet bewijzen, meteen gebruikt gaat worden om externe controle mogelijk te maken, inclusief het reguleren van de zorginkoop bij de palliatieve zorg, dan zal dit consensusdocument geen lang leven beschoren zijn. Laten we hopen dat er voldoende ruimte en aandacht zal zijn om dit kwaliteitskader de komende jaren te implementeren en evalueren. Wellicht zullen er volgende versies nodig zijn op basis van input vanuit het veld over de werkzaamheid.

Yvonne Engels